Een avondbijeenkomst, verkiezingsactiviteit of onverwachte herstelklus is snel ingepland. De salarisvraag volgt vaak pas daarna: is dit buitendagvensterwerk, onregelmatige dienst of overwerk? Voor gemeentelijke werkgevers begint het antwoord niet bij het tijdstip alleen. Eerst moet vaststaan of de werknemer onder de standaardregeling of de bijzondere werktijdenregeling valt, welke inzet vooraf is afgesproken en welke uren werkelijk zijn gewerkt. Leg die route vóór de inzet vast, zodat planner, leidinggevende en salarisadministratie niet achteraf ieder een andere kwalificatie kiezen.
De Cao Gemeenten kent een eigen onderscheid tussen standaard- en bijzondere werktijdenregeling en koppelt daaraan specifieke gemeentelijke toelagen en roosterregels.
Bekijk de inhoudelijke domeingrensWat de bronnen laten zien
De Cao Gemeenten 2025-2027 verplicht de werkgever een werktijdenregeling vast te stellen. Artikel 5.2 onderscheidt de standaardregeling van artikel 5.4 en de bijzondere regeling van artikel 5.5. De standaardregeling geldt voor een werknemer die binnen de cao-kaders zijn werktijden kan vaststellen. Het dagvenster loopt daar van maandag tot en met vrijdag tussen 7.00 en 22.00 uur. De bijzondere regeling geldt juist wanneer de werkgever de werktijden vaststelt; bij wisselende tijden gebeurt dat in een rooster.
Voor de standaardregeling koppelt artikel 5.4 werken buiten het dagvenster aan bedrijfs- of dienstbelangen. Artikel 3.12 bepaalt vervolgens wanneer de buitendagvenstertoelage geldt. De werknemer moet onder de standaardregeling vallen en werkgever en werknemer moeten zijn overeengekomen dat buiten het dagvenster wordt gewerkt. De cao kent daarnaast een route voor incidenteel gevraagd werk buiten de vastgelegde werktijden maar binnen het dagvenster wanneer partijen het niet eens worden over die afwijking. De precieze vergoeding volgt dus uit de combinatie van werktijdenregeling, afspraak en feitelijke uren; alleen het label ‘extra werk’ is onvoldoende.
Bij de bijzondere regeling geldt een ander stelsel. Artikel 3.11 regelt de toelage onregelmatige dienst en artikel 3.19 de overwerkvergoeding. Vooraf overeengekomen onregelmatige uren behoren volgens de cao tot de feitelijke arbeidsduur en zijn daarom niet automatisch overwerk. Artikel 5.5 verlangt bovendien dat wisselende werktijden minimaal één maand voor aanvang bekend zijn en bepaalt dat een werknemer die op zaterdag of zondag heeft gewerkt een doordeweekse dag niet wordt ingeroosterd. Een roosterwijziging kan daardoor tegelijk gevolgen hebben voor toelage, arbeidsduur en de rest van het weekrooster.
De buitendagvenstertoelage kent volgens artikel 3.12 verschillende percentages voor werkdagen buiten het dagvenster, zaterdag en zondag of feestdagen. Werknemers in functieschaal 11 of hoger krijgen deze toelage niet. Tijdens een beschikbaarheidsdienst kan een oproep daarnaast leiden tot een buitendagvenstertoelage over de daadwerkelijk gewerkte uren. De beschikbaarheid zelf valt onder een afzonderlijke cao-bepaling. Dat onderscheid vraagt om afzonderlijke registraties; één totaalregel ‘avond- of piketuren’ kan niet alle aanspraken dragen.
De Cao Gemeenten bepaalt het arbeidsvoorwaardelijke kader, maar vervangt de wettelijke werk- en rusttijden niet. Rijksoverheid benadrukt dat werkgever en werknemer samen verantwoordelijk zijn voor naleving van de Arbeidstijdenwet en dat grenzen afhangen van de concrete arbeidssituatie. Een vergoeding maakt een rooster dus niet vanzelf verantwoord of toegestaan.
Maak voor iedere inzet buiten de gebruikelijke werktijd eerst een korte kwalificatie. Noteer welke werktijdenregeling geldt, of de inzet vooraf is overeengekomen of opgedragen, het geplande tijdvak, de reden vanuit bedrijfs- of dienstbelang en de verwachte invloed op arbeidsduur en rust. Laat de leidinggevende deze kwalificatie vóór de definitieve planning bevestigen. De salarisadministratie hoeft dan niet uit alleen een kloktijd af te leiden welke cao-route bedoeld was.
Houd planning en realisatie uit elkaar. Het rooster of de afspraak laat zien wat vooraf was voorzien; de urenregistratie laat zien wat werkelijk is gewerkt. Registreer begin- en eindtijd, pauzes, een eventuele oproep uit beschikbaarheidsdienst en de eerstvolgende dienst afzonderlijk. Corrigeer een afwijking transparant in plaats van de oorspronkelijke planning achteraf te overschrijven. Zo blijven zowel de vergoeding als de arbeidstijdcontrole navolgbaar.
Gebruik in het aanvraag- of planningsformulier geen vrije keuze uit de namen van alle toelagen. Laat het systeem de passende controle tonen nadat regeling, schaal, dag, tijdvak en type inzet zijn vastgelegd. Een medewerker kan wel aangeven dat uren ontbreken of afwijken, maar de juridische kwalificatie hoort bij een bevoegde HR- of salarisrol. Leg ook vast wie een uitzonderingssituatie beoordeelt en wanneer arbeidsrechtelijk advies nodig is.
Beoordeel bij avond- en weekendwerk het hele werkpatroon. Een raadsbijeenkomst op donderdagavond kan binnen het dagvenster vallen, terwijl werk na 22.00 uur daarbuiten valt. Een zaterdaginzet onder de bijzondere regeling heeft gevolgen voor de doordeweekse inroostering. Een oproep tijdens beschikbaarheidsdienst kent weer een scheiding tussen beschikbaar zijn en daadwerkelijk werken. Zet daarom niet alleen de losse uren door naar de loonrun, maar controleer de voorafgaande en volgende diensten.
Maak periodiek een aansluiting tussen planning, tijdregistratie en salarisverwerking. Selecteer bijvoorbeeld alle uren buiten 7.00–22.00 uur op werkdagen en alle weekenduren, maar behandel die selectie als controlesignaal en niet als automatische aanspraak. Controleer of de juiste werktijdenregeling en schaal zijn gebruikt, of beschikbaarheid en oproepuren zijn gescheiden en of afwijkende uren tijdig zijn beoordeeld. Herstel structurele fouten in het proces en niet alleen in de individuele loonstrook.
Bespreek organisatiebrede werktijdafspraken jaarlijks met de ondernemingsraad zoals artikel 5.4 voorschrijft. Gebruik daarbij geaggregeerde gegevens over avond- en weekendwerk, correcties en roosterknelpunten. Dat geeft zicht op terugkerende inzet die als incidenteel wordt behandeld, zonder personeelsdossiers of individuele looninformatie breder te delen dan nodig.
Werkgeverscheck
- Leg vóór de inzet vast of de standaardregeling of bijzondere werktijdenregeling geldt.
- Scheid vooraf geplande uren, werkelijk gewerkte uren, beschikbaarheid en oproepuren.
- Laat regeling, schaal, dag en tijdvak de controle bepalen in plaats van een vrij gekozen toelagecode.
- Controleer ook de voorafgaande en volgende dienst op arbeidsduur, rust en roostergevolgen.
- Sluit planning, urenregistratie en loonrun periodiek op elkaar aan en bespreek structurele patronen met de OR.
Waar de grens ligt
Gecontroleerd op 24 september 2026. Deze publicatie vertaalt de Cao Gemeenten 2025-2027 naar een werkproces en berekent geen individuele aanspraak. De toepasselijke cao, werktijdenregeling, functieschaal, vooraf gemaakte afspraken, feitelijke uren, lokale regels en wettelijke werk- en rusttijden blijven bepalend. Cao SGO, overgangsrecht, lokale gunstiger afspraken en bijzondere situaties kunnen tot een andere uitkomst leiden. Laat een concrete loon- of roostervraag controleren door de bevoegde HR- of salarisprofessional.
Dit artikel biedt algemene HR-duiding en is geen individueel juridisch, medisch of arbeidsvoorwaardelijk advies. Controleer de actuele primaire bron voor een concrete beslissing.
Bronnen
- Cao Gemeenten: arbeidsduur en werktijdenOfficiële cao-tekst over de standaard- en bijzondere werktijdenregeling, dagvenster en roosterregels.
- Cao Gemeenten: salaris, toelagen en vergoedingenOfficiële cao-tekst over buitendagvenstertoelage, onregelmatige dienst, beschikbaarheidsdienst en overwerk.
- Rijksoverheid: wettelijke werk- en rusttijdenOfficiële uitleg over verantwoordelijkheid en wettelijke grenzen voor arbeids- en rusttijden.